Klarinet voor beginners: van eerste riet tot eerste melodie

Naast mijn lessenaar zit al vijftien jaar de eerste klarinettiste van ons orkest, en ik heb heel wat beginners onder haar hoede zien opbloeien. De klarinet is een dankbaar instrument om op te starten: betaalbaar in de studieklasse, licht om te dragen, en met een toonomvang waar je jaren mee vooruit kunt. Maar de eerste weken bepalen veel, dus die nemen we serieus.

Waarom de bes-klarinet de standaard is

Klarinetten bestaan in soorten en maten, maar vrijwel iedereen begint op de bes-klarinet. Daarvoor is al het lesmateriaal geschreven, daarop speel je in elk harmonieorkest, en de vingerafstanden passen de meeste handen vanaf een jaar of negen. Voor jongere kinderen bestaan er kleinere instrumenten, maar wacht liever een jaar dan te vroeg te beginnen op een instrument dat niet past.

Kies je een studie-instrument, let dan vooral op de mechaniek en de polsters: kleppen die stil en strak sluiten zijn belangrijker dan een mooie glans. Kunststof instrumenten zijn voor beginners overigens een prima keuze; ze kunnen tegen temperatuurwisselingen en vragen minder onderhoud dan houten instrumenten.

Het riet: klein strookje, groot verschil

De toon van een klarinet ontstaat waar het riet tegen het mondstuk trilt. Voor de aanspraak, dus hoe makkelijk een noot begint, is het riet belangrijker dan het instrument zelf. Beginners starten op sterkte 1,5 of 2: die spreken licht aan en vergeven een nog onervaren aanzet.

Twee praktische regels. Maak het riet altijd even nat voor je speelt, een droog riet klinkt schril en breekt sneller. En koop een doosje in plaats van losse rieten: er zit altijd variatie in, en een reserveriet op zak voorkomt dat een gebarsten exemplaar je oefenweek stillegt. Meer hierover in rieten kiezen.

Aanzet en houding: rustig aan de basis

De klarinet-aanzet is compact: onderlip licht over de ondertanden, boventanden op het mondstuk, mondhoeken naar binnen alsof je een rietje vasthoudt. Veel beginners bijten te hard; de toon wordt dan knijperig en het spelen vermoeiend. Denk eerder aan dragen dan aan klemmen.

De houding is rechtop maar ontspannen, het instrument in een hoek van ongeveer dertig graden van je lichaam. En de duim onder de duimsteun gaat in het begin protesteren; een zacht duimkussentje is een kleine investering met groot effect.

De overblaasgrens: het beruchte plateau

Elke beginnende klarinettist komt na een paar maanden bij dezelfde horde: de sprong naar het hoge register, waar je met de duimklep “overblaast” en het instrument ineens een heel andere vingerzetting lijkt te hebben. Dit is het punt waarop de meeste zelfstudie-spelers vastlopen en les het verschil maakt. Het geheim is niet harder blazen, maar een snellere luchtstroom en een stabiele aanzet, opgebouwd met lange tonen. Gun jezelf daar weken voor; iedereen die je bewondert is door ditzelfde plateau gegaan.

Tien minuten per dag

Ook voor klarinet geldt: dagelijks kort oefenen wint van één lange sessie per week. Begin elke beurt met een paar lange tonen in het lage register, dan een toonladder in rustig tempo, en sluit af met een melodie die je leuk vindt. Droog na afloop het instrument even door, dat scheelt polsters en reparaties; de complete routine staat in blaasinstrument onderhouden.

Na drie maanden speel je eenvoudige melodieën, na een jaar kun je instromen in een opleidingsorkest. En dan ontdek je wat klarinettisten allang weten: dit bescheiden zwarte instrument heeft een van de mooiste zangstemmen van het hele orkest.