Rieten kiezen: sterkte, snit en wanneer je ze vervangt

Als de saxofonisten of klarinettisten in mijn orkest ineens dof of schril klinken, is mijn eerste vraag nooit “wat is er met je instrument?”, maar “hoe oud is je riet?”. Dat dunne strookje riethout is de trilbron van je toon, en het is tegelijk het meest verwaarloosde onderdeel van de hele houtblazerij.

Wat rietsterkte werkelijk betekent

De sterkte op het doosje, meestal van 1,5 tot 4, zegt hoe stijf het riet is. Een licht riet buigt makkelijk mee: het spreekt direct aan, ook bij weinig lucht, maar klinkt sneller plat en loopt eerder dicht bij hard spelen. Een zwaar riet vraagt een geoefende aanzet en meer luchtsteun, en geeft in ruil een vollere, stabielere toon.

Voor beginners is 1,5 tot 2 op klarinet en 2 tot 2,5 op saxofoon het gebruikelijke startpunt. Blijf daar rustig een half jaar; opschuiven doe je pas wanneer een riet aanvoelt alsof het je tegenhoudt terwijl je aanzet stabiel is. Zwaarder spelen dan je aankunt levert geen betere klank op, alleen een rood hoofd en een gespannen kaak.

Let er ook op dat sterktes per fabrikant verschillen: een 2,5 van het ene huis voelt als een 3 van het andere. Wissel je van soort, zak dan voor de zekerheid een halve sterkte.

Nieuw riet? Eerst inspelen

Een vers riet uit de verpakking is nog niet op zijn best. Maak het een minuut nat, speel er hooguit tien minuten rustig op, en leg het dan weg tot de volgende dag. Herhaal dat twee, drie dagen. Het riethout went zo geleidelijk aan vocht en trilling, en het riet blijft weken langer stabiel dan wanneer je het op dag één een uur lang afbeult.

En speel nooit op een droog riet: nat maken voor elke beurt is de goedkoopste klankverbetering die er bestaat.

Rouleren: drie rieten in dienst

Mijn vaste advies, overgenomen van de beste houtblazers die ik ken: houd drie ingespeelde rieten tegelijk in gebruik en wissel per oefenbeurt. Rieten drogen dan volledig tussen beurten, slijten gelijkmatig, en je went niet aan de eigenaardigheden van één exemplaar. Bovendien sta je nooit met lege handen wanneer er eentje barst, wat altijd gebeurt op de avond voor een optreden.

Nummer je rieten met een potloodstreepje op de achterkant en bewaar ze in een houder die ze vlak houdt. Het plastic hoesje van de verpakking kan ook, zolang het riet er droog en recht in ligt.

Wanneer is een riet op?

Een riet gaat, afhankelijk van speeltijd, twee tot zes weken mee. Vervang het wanneer je een van deze signalen herkent: de punt oogt rafelig of vertoont een haarscheurtje, de kleur wordt grauw of vlekkerig, de hoge noten spreken ineens moeizaam aan, of je moet merkbaar harder werken voor dezelfde klank. Twijfel je, pak dan een nieuw riet en vergelijk een minuut; het verschil is meestal genant groot.

Gooi versleten rieten echt weg. Elke houtblazer heeft een doosje “misschien nog wel goede” rieten, en niemand heeft er ooit nog een uit gepakt.

Klein materiaal, serieus effect

Reken even mee: een doosje rieten kost minder dan één lesuur, en een goed riet doet meer voor je klank dan menige dure aanpassing aan het instrument. Wie zijn rieten netjes inspeelt, rouleert en op tijd vervangt, klinkt elke week zoals hij op zijn beste dag klinkt.

Meer basisonderhoud, van doordrogen tot de maandelijkse poetsbeurt, vind je in blaasinstrument onderhouden. En kies je nog tussen instrumenten, lees dan eerst welk blaasinstrument past bij jou.