Blaasinstrument onderhouden: tien minuten die jaren schelen

In elke vereniging waar ik heb gespeeld ken ik ze allebei: het instrument van dertig jaar oud dat nog speelt als een zonnetje, en het instrument van vijf jaar oud dat vastzit, lekt en groen uitslaat. Het verschil is zelden het bouwjaar en bijna altijd de eigenaar. Onderhoud is onspannend, kost een paar minuten per dag, en het is het meest rendabele wat je voor je spel kunt doen.

Na elke speelbeurt: vocht eruit

Adem is warm en vochtig, en vocht is de sluipmoordenaar van elk blaasinstrument. Maak er een automatisme van, net als je instrument in de koffer leggen.

Voor koperblazers: open de waterklep en blaas het condens eruit, haal waar mogelijk het mondstuk los en laat het instrument even open drogen voor de koffer dichtgaat. Een dichte koffer met een nat instrument is een broeikas voor aanslag en, op termijn, voor corrosie van binnenuit.

Voor houtblazers: haal het riet van het mondstuk en leg het te drogen, en trek een doorhaaldoek of wisser door het instrument. Vooral de polsters, de zachte kussentjes onder de kleppen, danken je: natte polsters gaan plakken, uitzetten en uiteindelijk lekken. Wie zijn klarinet of sax elke dag doordroogt, stelt de eerste polsterbeurt jaren uit.

Wekelijks: de kleine beurt

Eén vast moment per week, vijf tot tien minuten, en je instrument blijft in vorm.

Koper: ventielen uit de huizen (één voor één, zodat ze niet verwisseld raken), afvegen, een paar druppels ventielolie en terugdraaien tot de geleider klikt. Trekken en schuiven krijgen af en toe wat vet; een trombone-schuif verdient eigen schuifmiddel en een plantenspuitje met water. Beweegt iets stroef, dan is de volgorde altijd: eerst schoonmaken, dan pas smeren. Olie over vuil heen werkt averechts.

Hout: veeg de kleppen en het mechaniek af met een zachte doek, controleer of er geen veertjes losgeschoten zijn, en maak het mondstuk schoon met lauw water. Heet water nooit, dat vervormt kunststof en dof t de lak.

Maandelijks: bekijk je instrument zoals een reparateur

Neem eens per maand twee minuten om echt te kijken. Sluiten alle kleppen gelijkmatig, zonder dat je ergens extra moet drukken? Zit er speling op assen of rammelen er schroefjes? Zie je beginnende deukjes, kale plekken in de lak, of een schuif die niet meer soepel loopt? Kleine afwijkingen die je vroeg ziet, zijn kleine reparaties. Dezelfde afwijkingen een jaar later zijn grote.

Noteer wat je vindt, al is het in een notitie op je telefoon. “Sinds maart plakt de gis-klep” is voor een reparateur goud waard.

Wat je aan de vakman overlaat

Zelf doen: drogen, oliën, vetten, poetsen, een losgeschoten veertje terughaken. Niet zelf doen: deuken drukken, polsters vervangen, kleppen richten, en alles waarvoor je gereedschap op het mechaniek moet zetten. Een houtblazer hoort ongeveer eens per jaar, een koperblazer eens per twee jaar preventief op de werkbank van een reparateur. Dat kost minder dan de gemiddelde schade van één keer zelf klussen.

De investering in cijfers

Reken het gerust na. Een flesje ventielolie, wat vet, een doorhaaldoek en een poetsdoek kosten samen minder dan één reparatie-uur. De dagelijkse routine kost twee minuten, de wekelijkse tien. Daartegenover staat een instrument dat elke dag doet wat jij vraagt, langer meegaat en bij verkoop aantoonbaar meer opbrengt.

Hoe rieten in dit verhaal passen, lees je in rieten kiezen. En speel je nog niet en twijfel je wat het gaat worden: begin bij welk blaasinstrument past bij jou.